حسابهاي قرضالحسنه، چالش بانكداري اسلامي در ايران
حوزه پولي و بانكي طي سالهاي اخير يكي از بحثبرانگيزترين حوزههاي اقتصادي كشور بوده است و فراز و نشيبها و تغيير و تحولات فراواني را از سر گذرانده است.
دولت نهم و شخص رييسجمهور از ابتداي فعاليت خود، با بيان اينكه ريشه بسياري از مشكلات اقتصادي عملكرد و سياستگذاريهاي نادرست سيستم بانكي كشور است، توجه و تمركز ويژهاي در مورد سياستهاي پولي و بانكي و چگونگي رفتار نظام بانكداري از خود نشان دادند كه برخورد مستقيم با مديران يك بانك خصوصي، تغيير تعدادي از مديران بانكهاي دولتي، تغيير رييس كل بانك مركزي در حوزه اجرايي و اعمال سياستهايي مانند كاهش نرخ سود تسهيلات بانكي، تاسيس صندوق مهر رضا و بانك قرضالحسنه از جمله راهبردهاي استفاده شده در حوزه سياستگذاري بوده است.
به گزارش ايسنا، يكي از تازهترين تصميمات دولت كه در راستاي ساماندهي نظام بانكي كشور به تازگي ابلاغ شده است، بانكها را ملزم ميكند تا 95درصد منابع قرضالحسنه خود را صرف اعطاي تسهيلات قرضالحسنه كنند؛ چرا كه تا پيش از اين به نظر ميرسيد بانكها عمده منابع حاصل از سپردهگذاريهاي قرضالحسنه را صرف ارائه تسهيلات با نرخ سود بالا ميكنند و به اين ترتيب درآمد هنگفتي عايد آنها ميشود.
شاهد اين نظر هم تبليغات و جوايز متنوع، رنگارنگ و گاه عجيب و غريب براي سپردهگذاران قرضالحسنه است كه از فرط تكرار چشم و گوش جامعه را پر كرده است.
جايزههاي آن چناني به جاي اجر امور اخروي
قرض دادن مسلمانان به يكديگر اگر با هدف گرهگشايي و بدون چشم داشت و سودآوري باشد، از جمله بزرگترين و ارزشمندترين عبادات به حساب ميآيد. سنت حسنه قرضالحسنه كه از گذشته در ميان مردم مسلمان كشورمان رواج داشته و حتي در اقوام و دوستان و همكاران در قالب تشكيل صندوقهاي قرضالحسنه كوچك به آن عمل ميشود، در دهه گذشته به يكي از منابع تامين منابع براي بانكها تبديل شده است. به گونهاي كه با وعده پرداخت جوايز
اغوا كننده كه به عقيده برخي نتيجهاي جز ترويج اشرافيت و رقابتهاي بي حاصل ندارد، اين سنت زيبا را به روشي براي خيالپردازي و راهي براي پيمودن مسير صد سال در يك شب مبدل كردهاند، به گونهاي كه امروزه تنها چيزي كه از سپردهگذاري قرضالحسنه
مد نظر نيست، ثواب اخروي آن است.
نگاهي گذرا به آنچه بانكها در تازهترين دوره قرعه كشيهاي خود به عنوان جايزه تبليغ ميكنند گوياي اين مدعي است.
بانك تجارت: 1028 دستگاه خودرو ريو، 2128 كمك هزينه سفر زيارتي حج عمره
بانك مسكن: 5 واحد مسكوني با كليد طلايي، اسكناس دوهزار توماني به ارتفاع برج ميلاد براي 70 نفر، 500 دستگاه خودرو
ام وي ام
بانك ملت: 2200 دستگاه تندر 90
بانك ملي: 350ميليارد ريال به بيش از 555هزار نفر ، 1100 دستگاه خودرو تندر90، دوهزار سرويس طلا، بانك كشاورزي: 1700 دستگاه پژو 206، 2000 كمك هزينه سفرهاي زيارتي ، 2000 سكه نيم بهار آزادي بانك اقتصاد نوين: چندين خودرو خارجي و واحد مسكوني
در كنار اين تبليغات اغوا كننده، نگاهي به وضعيت سپردههاي قرضالحسنه و تسهيلات ارائه شده، از اين محل از سوي بانكها جالب توجه است. با يك حساب ساده ميتوان نتيجه گرفت كه با وجود تبليغات بسيار و سپردهگذاريهاي بسياري از مردم به اميد كسب يكي از اين جوايز شانس برنده شدن بسيار اندك است. چرا كه تعداد جوايز بزرگ نسبت به افراد سپردهگذار اندك است و شانس برنده شدن يك به چندصدهزار است! از سوي ديگر سپردههاي پس انداز قرضالحسنه بانكها طي سالهاي 1370 تا پايان 1384 با 5/91361ميليارد ريال افزايش از 6/1868ميليارد ريال به 1/93230ميليارد ريال رسيده است.
اين در حالي است كه كل سپردههاي غير ديداري بانكها از 6/14987ميليارد ريال در سال 70 به 603100ميليارد ريال افزايش يافته است. بنابراين سهم سپردههاي قرضالحسنه از كل سپرده طي اين سالها از 02/10درصد تا 77/16درصد در نوسان بوده است و سهم اعتبارات قرضالحسنه از كل اعتبارات اعطايي بانكها بين 6/3 تا 2/7درصد حركت كرده است در حالي كه بنا بر قانون عمليات بانكداري بدون ربا بانكها موظفند دست كم 10درصد از سپردههاي خود را صرف پرداخت تسهيلات قرضالحسنه كنند. در همين راستا و بر اساس اعلام بانك مركزي در ديماه سال 86 سهم تسهيلات قرضالحسنه در بانكها و موسسات اعتباري 2/3درصد بوده است به طوري كه در بانكهاي تجاري 1/4درصد، بانكهاي تخصصي 3/2درصد و بانكهاي غير دولتي و موسسات اعتباري 4/0درصد بوده است. بسته سياستهاي پولي و بانكي بانك مركزي كه در ابتداي سال جاري سياستهاي قرضالحسنه را به وضوح تشريح كرده است، هر چند در اين راستا يك گام مهم برداشته؛ اما به اعتقاد كارشناسان تا بازگرداندن قرضالحسنه به جايگاه واقعي آن بايد تلاشهاي بيشتري انجام شود.
نكته قابل توجه درباره فعاليت قرضالحسنه بانكها در اين است كه وقتي بانك قرضالحسنه با تبليغات زياد تاسيس شد، عنوان ميشد كه كار قرضالحسنه از اين پس فقط تنها در اختيار اين بانك قرار ميگيرد؛ اما به اعتراف رييس كل بانك مركزي ايده اوليه درباره اين بانك هنوز محقق نشده است.
قرضالحسنه مغاير با بانكداري اسلامي شده است
علي قنبري ـ كارشناس اقتصادي ـ درباره سپردههاي قرضالحسنهها معتقد است: سپردههاي قرضالحسنه جنبه ثواب و معنوي خود را از دست داده و معلوم نيست اين سپردهها صرف چه كارهايي ميشود.
وي ادامه داد: در حال حاضر بانكها با در نظر گرفتن جوايز بزرگ براي سپردههاي قرضالحسنه اين كار خيرخواهانه را به يك لاتاري تبديل كرده و بانك داري اسلامي را به چالش كشاندهاند.
به اعتقاد وي بايد از مسوولان پرسيده شود كه چه سودي باعث ميشود تا يك عده از بانكها اين گونه موجودي مردم را تلف كرده و آن را صرف هزينههاي تبليغاتي ميكنند و اين در حالي است كه همين تبليغات هزينههاي زيادي را براي بانكها به وجود آورده و موجب ميشود تا منابع بسيار زيادي از مردم به هدر رود.
اين كارشناس اقتصادي تصريح كرد: زماني كه به همين بانكها براي بنگاههاي زودبازده، ازدواج و ... تقاضاي وام داده ميشود هزاران دليل براي پرداخت نكردن وام آورده ميشود و در نهايت از پرداخت آن طفره ميروند.
|
